.png)
Në ekonominë e ditëve të sotme, duket sikur njerëzit vendosin të bëjnë atë çfarë besojnë të mbështetur në askund, por vetëm në kampet e tyre ideologjike.
Përshembull, që përpara se juria të jepte verdiktin e pafajësisë për Kyle Rittenhouse, adoleshentin amerikan që u akuzua për vrasjen e dy personave, shumica i kishin paraprirë vendimit. Për të majtët, Rittenhouse ishte një vrasës i bardhë supremacist. Për të djathtët, ishte një hero që po mbronte Amerikën nga dhuna dhe shkatërrimi kolektiv. Të dyja palët i shikon besimet e njëra-tjetrës si të palogjikshme. Polarizime të tilla ndikojnë dhe në mënyrën se si diskutohet mbi tema të tjera si Brexit apo aborti.
Një ese nga Daniel Gilbert, një psikolog i Harvardit, mund të na ofrojë disa njohuri. Në një punim të vitit 1991 të titulluar “Si besojnë sistemet mendore”, Gilbert argumenton se “për të kuptuar një ide, truri ynë fillimisht e pranon atë si të vërtetë, qoftë edhe për momentin. Prandaj, duhet më shumë përpjekje për të refuzuar një ide sesa për ta pranuar atë, sepse pranimi është diçka që ne e bëjmë automatikisht, ndërsa për ta mohuar atë duhet të kalojmë në një proces të asaj që Gilbert e quan “mosbesim” ose “mospranim”.
Teza e Gilbert, e bazuar në kërkimin psikologjik social dhe njohës, bazohet në punën e filozofit të shekullit të 17-të, Baruch Spinoza, i cili argumentoi se pranimi i një ideje është pjesë e një kuptimi automatik të saj. Kjo binte ndesh me mendimin e René Descartes, i cili mendonte se ne fillimisht kuptojmë një ide dhe më pas vendosim nëse do ta pranojmë apo ta refuzojmë atë, një proces që shumica prej nesh mund të dëshirojnë të imagjinojnë nëpër të cilin kalojmë kur përpunojmë atë që besojmë, por që sipas Gilbertit nuk vërtetohet nga provat.
“Njerëzit janë veçanërisht të prirur për të pranuar si të vërteta gjërat që shohin dhe dëgjojnë,” shkruan Gilbert. “Njerëzit janë sisteme Spinozan që, përballë mungesës së kohës, energjisë ose provave përfundimtare, mund të dështojnë të mos pranojnë idetë që ata pranojnë në mënyrë të pavullnetshme gjatë të kuptuarit.”
Gilbert argumenton se “siç perceptimi interpreton objektet, ashtu edhe njohja interpreton idetë”, dhe kështu fillimisht “i beson” ato. “Në të dyja rastet, përfaqësimi i një stimuli besohet – domethënë i fuqizuar për të udhëhequr sjelljen sikur të ishte e vërtetë – përpara një analize racionale të saktësisë së përfaqësimit.”
Nëse Gilbert ka të drejtë, nuk është çudi që, në një ekonomi që varet nga vërshimi me informacione që përforcojnë besimet tona para-ekzistuese, ne po zbulojmë se burimet tona shpesh janë shumë të shteruara për të bërë përpjekje për të “mosbesuar” atë që ushqehemi.
“Sfida në epokën digjitale është se njerëzit në përgjithësi nuk janë të prirur t’i kushtojnë vëmendjen e tyre të kujtdo me të cilin nuk pajtohen, ose ndonjë perspektive që i bën ata sadopak të pakëndshëm, “thotë Romin Tafarodi, i cili ishte bashkëautor i një punimi tjetër me Gilbert, botuar në 1990, që diskutonte të njëjtat ide.
Në esenë e mëvonshme, autori thekson se “një sistem që beson paraqitjet e tij përpara se t’i vlerësojë ato, mund të funksionojë vetëm nëse ato paraqitje janë kryesisht të sakta”.
Ne jetojmë në një botë në të cilën algoritmet janë krijuar qëllimisht për të na ushqyer përmbajtjen që na tregon atë që ne tashmë mendojmë dhe në të cilën fushatat politike vërshojnë qëllimisht afatet tona kohore me informacione të rreme dhe mashtruese. Është thelbësore që ne të gjejmë një mënyrë për të nxitur procesin e mundimshëm të ekspozimit ndaj pikëpamjeve të kundërta, dhe ndonjëherë për të “mosbesuar” anën tonë.
Burimi: Financial Times/ Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje