.png)
Që nga orët e para të 5 janarit, me shenjat që ishin dhënë më herët, në revoltë ka ndezur Kazakistanin, me përleshje, kaos dhe trazira në disa qytete.
Me të paktën 350 viktima mes protestuesve, të shtypur ashpër, tetë policë të vrarë dhe ndërtesa qeveritare të djegura.
Për të “stabilizuar” situatën, tashmë janë marrë masa për dërgimin e mijëra ushtarëve nga aleanca post-sovjetike CSTO, kryesisht rusë dhe armenë. Paqëndrueshmëria e vendit, në zemër të Azisë Qendrore, shqetëson dy fqinjët më të fuqishëm. Kjo është Rusia, aleati strategjik i së cilës është Kazakistani. Dhe Kina, e cila blen pjesën më të madhe të eksporteve të naftës së vendit. Por çfarë po ndodh vërtet në Kazakistan?
Shkëndija e protestave
Protesta e parë nisi më 2 janar në qytetin e Zhanaozen, në veriperëndim të vendit: liberalizimi i çmimit të karburantit dyfishohet brenda pak ditësh dhe protestat për rritjen e çmimit kanë shpërthyer një pakënaqësi të fshehtë për pabarazitë ekonomike në vend, ku paga mesatare – rreth 55 euro në muaj – nuk pasqyron kushtet e jetesës faraonike të shumë pak të pasurve me naftë.
Kazakistani, me 18 milionë banorë të shpërndarë në një territor sa gjysma e Evropës, është shumë i pasur me naftë, gaz natyror, uranium dhe metale të çmuara.
Ai është deri tani më i pasuri dhe më i madhi nga “stanet” e tjerë në zonë: Taxhikistani, Turkmenistani, Uzbekistani, të cilat janë pjesë e aleancës post-sovjetike CSTO së bashku me Kazakistanin, Rusinë dhe Armeninë.
Hija e Nazarbajev
Megjithatë, pakënaqësia popullore, po ngrihet në qiell dhe i drejtohet mbi të gjitha presidentit të vjetër – dhe deri tani unik – Nursultan Nazarbayev, statujat e të cilit janë hedhur nëpër qytete dhe drejt të cilit drejtohen sloganet më të egra. Nazarbajev, i cili tani është 81 vjeç, dha dorëheqjen në vitin 2019, duke i lënë vendin presidentit aktual Tokajev, i cili i kishte lënë atij një rol drejtues në Këshillin e Sigurisë Kombëtare. Tokajev shpërndau qeverinë që nga e mërkura për të qetësuar protestuesit, por Nazarbajev ende shihet si një “president në hije” nga protestuesit.
Shkaqet e revoltës
Nuk ka opozitë në vend: zgjedhjet fitohen rregullisht nga partia në pushtet me rreth 100% të votave. Prandaj nuk është hera e parë që politika ekonomike e qeverisë ndez rrugët.
Në pranverën e vitit 2016, një privatizim i madh i pronësisë së tokës, ngjalli frikën se kinezët do të “blinin vendin”, kështu që mijëra protestues bërtisnin në rrugë dhe inflacioni kishte sjellë një dollar me vlerë 340 tenge, nga 182, brenda pak javësh.
Tani ka shumë reforma në fokus, që nga liberalizimi i çmimit të gazit të lëngshëm, i cili ka sjellë dyfishimin e çmimeve.
Kthimi i fundit i qeverisë rreth monedhës kombëtare, tenge, është zhvlerësuar, duke “mbytur” shumë qytetarë që kishin marrë hipoteka dhe kishin marrë hua më herët, me monedhën ende të fortë dhe që tani po kërkojnë të paktën një lehtësim të pjesshëm të borxhit.
Kjo krizë bankare, e shkaktuar nga kreditë që janë gjithnjë e më të vështira për t’u shlyer, ka përshpejtuar javët e fundit, duke shpërthyer në protesta.
Dhe pastaj është rritja e kostos së energjisë elektrike, pjesërisht e lidhur edhe me “kripto-mining”, “nxjerrjen” e Bitcoin-it dhe kriptomonedhave të tjera, që kërkon sasi të mëdha energjie. Një aktivitet që ka lulëzuar në Kazakistan muajt e fundit.
Tregu i Bitcoin
Në Kazakistan, në muajt e fundit shumë nga “minatorët” e dëbuar nga Kina janë strehuar me shtrëngimin e kostos së energjisë elektrike, gjithashtu falë ndërhyrjes së qeverisë – të paktën deri pak ditë më parë – në lidhje me ndërtimin e serverëve të rinj të mëdhenj të informacionit, që mbështesin “kripto-mining”.
Kështu, ish-republika sovjetike, është bërë një nga kryeqytetet botërore të kriptomonedhave. Ajo është shtëpia e 90,000 kompanive të minierave të kriptove: afërsisht 18 përqind e tregut global.
Megjithatë, që nga 5 janari, “Kazakhtelecom”, kompania më e madhe e telekomunikacionit në Kazakistan, ka bllokuar aksesin në internet. Qeveria qendrore ka bllokuar gjithashtu faqet e rrjeteve sociale dhe aplikacionet e bisedave, duke përfshirë Facebook, WhatsApp, Telegram, WeChat.
Kjo e bën të vështirë të kuptosh në kohë reale se çfarë po ndodh në vend. Por është gjithashtu një frikë për “minatorët” e kriptomonedhave: me ndërprerjen e internetit, kompanitë “kripto-mining” nuk janë në gjendje të komunikojnë me rrjetin Bitcoin.
Përshtati në shqip: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje