Misteri i parave që furnizuan Turqinë për të ulur defiçitin

Ministri i Financave i Turqisë i ka mbrojtur lidhjet ekonomike të Ankarasë me Rusinë si “marrëdhënie të mira fqinjësore” edhe pse qeveritë perëndimore ngrenë shqetësime se vendi po shërben si një derë e pasme për Moskën për t’iu shmangur sanksioneve.

Nureddin Nebati tha se “elementët e opozitës” brenda dhe jashtë Turqisë po “ngrenë pikëpyetje qëllimisht” në lidhje me lidhjet financiare të vendit me Rusinë, ndërsa pranoi se kishte pasur një nxitim të parave në sistemin e saj financiar.

Zyrtarët e SHBA dhe BE janë të shqetësuar se Turqia, një anëtare e NATO-s që ndan një kufi të Detit të Zi me Rusinë dhe Ukrainën, po lehtëson presionet financiare ndaj Moskës duke mos marrë pjesë në sanksionet perëndimore. Nebati këmbënguli se lidhjet ekonomike midis dy vendeve ishin “ligjore”.

“Turqia është një vend që vepron me shumë kujdes në sistemin financiar ndërkombëtar. Nuk është një vend që sillet në mënyra që do të shkaktojnë shkelje të sistemit financiar ndërkombëtar. Ne jemi shumë të qartë për këtë, “tha Nebati në një intervistë të rrallë. “Gjithçka na vjen përmes rrugëve ligjore.”

Ekonomia e Turqisë, e cila mbështetet në flukset hyrëse të kapitalit të huaj, është nën presion të madh nga çmimet e larta të mallrave, rritja e dollarit amerikan dhe politikat jo të fortë miqësore monetare dhe fiskale të cilat kanë bërë që investitorët tradicionalë të largohen nga një prej tregjeve më të mëdha në zhvillim në botë.

Nuredin Nebati, Ministri turk i Financave  i cili u emërua në dhjetor, hodhi gjithashtu dritë mbi fondet misterioze që kanë luajtur një rol kyç në financimin e një deficiti të madh të llogarisë korente – të shkaktuar nga një faturë importi që tejkalon vlerën e eksporteve të vendit.

Flukset hyrëse neto të kategorizuara nga banka qendrore turke si “gabime dhe lëshime neto” – paratë e të cilave është e paqartë – arritën një rekord prej 28 miliardë dollarësh në tetë muajt e parë të 2022. Këto flukse hyrëse kanë financuar rreth 70 për qind të deficitit të llogarisë korente prej 40 miliardë dollarësh gjatë së njëjtës periudhë dhe kanë shqetësuar ekonomistët dhe qeveritë perëndimore.

Nebati tha se ai besonte se të ardhurat e pallogaritura nga turizmi ishin një komponent kyç. Disa vinin nga rusët, shumë prej të cilëve përdorën para të gatshme sepse nuk ishin në gjendje të përdornin sistemin financiar për shkak të sanksioneve perëndimore ndaj Moskës, tha ai. Rusët ishin grupi i dytë më i madh i vizitorëve të huaj të Turqisë këtë vit.

Ministri i Financave përmendi faktin se Turqia ishte “e rrethuar nga lufta” në Rusi, Ukrainë, Siri dhe Irak si një burim tjetër hyrjesh. Ai shtoi se kompanitë dhe individët turq kishin riatdhesuar paratë që mbaheshin në det të hapur përsëri në vend – një fenomen që ai tha se ishte gjithashtu ndonjëherë i bazuar në para.

Të gjitha paratë ishin legjitime, pavarësisht shqetësimeve në kryeqytetet perëndimore se përdorimi i parave të gatshme e bën të pamundur gjurmimin e origjinës së vërtetë të fondeve, tha ai.

Nebati parashikon se vargu i flukseve hyrëse do të vazhdoj dhe shprehu besimin se Turqia do të shmangte “me shumë qetësi” një krizë të bilancit të pagesave gjatë vitit të ardhshëm, pavarësisht nga fatura prej 100 miliardë dollarësh e importit të energjisë me të cilën po përballet.

Ministri i financave tha se Turqia po shtynte fort për një ulje të sasisë së madhe të gazit që blen nga Rusia – gjë që do të lehtësonte presionin mbi lirën turke dhe do të forconte Presidentin Rexhep Tajip Erdogan përpara zgjedhjeve kritike të planifikuara për verën e ardhshme. Turqia po kërkon gjithashtu nga Gazprom i Rusisë një opsion për të vonuar pagesën. Nebati tha se ai priste “lajme të mira” në të dy frontet.

Ministri konfirmoi gjithashtu se paratë ishin transferuar nga agjencia shtetërore bërthamore ruse në Turqi për ndërtimin e një termocentrali atomik në bregun jugor të vendit – një veprim që analistët thonë se ka rritur rezervat valutore të bankës qendrore turke me një masë që vlerësohet nga 5 miliardë dollarë deri në 10 miliardë dollarë. Por  Ministri turk nuk pranoi të  tregoj shumën e saktë.

Nebati, i cili është ministri i tretë i financave i Turqisë në tre vjet, filloi një mbrojtje të fortë të politikës ekonomike të Erdoganit, duke këmbëngulur se vendi po kalonte një “transformim”.

Erdogan, i cili kundërshton parimin e vendosur ekonomik se rritja e normave të interesit frenon inflacionin, ka udhëhequr një sërë krizash valutore dhe periudhash të inflacionit ultra të lartë, ndërsa ka këmbëngulur në uljen e kostove të huamarrjes për të nxitur rritjen.

Banka qendrore javën e kaluar uli normat për të tretin muaj radhazi edhe pse inflacioni kaloi 83 për qind në shtator.

Presidenti turk argumenton se ai po ndjek një model të ri ekonomik që do të përfitojë nga lira e dobët – e cila ka humbur rreth gjysmën e vlerës së saj kundrejt dollarit amerikan në 12 muaj – për të rritur prodhimin vendas, për të krijuar vende pune dhe për të rritur eksportet.

Por turbulenca ka shkaktuar një rënie të mprehtë të prosperitetit, me produktin e brendshëm bruto për frymë që ka rënë nga një kulm prej rreth 12,500 dollarë në 2013 në afërsisht 9,500 dollarë vitin e kaluar.

Ministri i Financave Nebati thotë se pasuria e dukshme e një dekade më parë ishte një “pasuri virtuale” sepse vendi kishte një lirë tepër të fortë, borxh të jashtëm të lartë, sasi të mëdha importesh, prodhim të ulët vendas dhe “pasuria po transferohej jashtë vendit”.

Ai pranoi, megjithatë, se shumë turq po kalonin një “periudhë të dhimbshme” – dhe se ai vetë ishte detyruar të kufizonte blerjet e tij kur udhëtonte jashtë vendit. Por ai shtoi se qeveria po kërkonte të kufizonte dhimbjen përmes ndihmës apo transfertave sociale, duke përfshirë dy rritje të pagave minimale këtë vit. Financial Times