NATO, BE dhe ‘finlandizimi’, profecia e Henry Kissinger për fatin e Ukrainës

Gazeta Si – Kissinger, përjetësisht Kissinger, në mënyrë të pashmangshme Kissinger. Në moshën gati 99-vjeçare, ish-Sekretari Amerikan i Shtetit është ende një orakull i marrëdhënieve ndërkombëtare, një njeri, përzierja e pakrahasueshme (dhe e diskutueshme) e mendimit dhe e veprimit të të cilit, është një pikë referimi e pashmangshme, edhe kur dikush synon ta kapërcejë atë ose shemb atë. 

Aq i kudondodhur, njeriu që në një mënyrë ose në një tjetër e ka parë veten të konsultuar nga të gjithë shefat e Shtëpisë së Bardhë, që nga Kennedy e me radhë, saqë edhe kur nuk flet, është sikur ka folur, sepse ka gjithmonë prononcimin, një nga aktet e tij, një nga shkrimet e tij, që befas bëhet sërish aktuale dhe të jep idenë e përshtatjes së përkryer me krizën e fundit në Ukrainë.

Shembulli i fundit është artikulli i tij në gazetën “The Washington Post” 8 vjet më parë – 5 mars 2014 – i cili në këto ditë është rikthyer të qarkullojë me këmbëngulje në rrjet, si një lloj profecie, me përfundimin e supozuar nga shumë se, nëse bota do t’i kishte dhënë të drejtë mjeshtrit të qasjes realiste ndaj çështjeve të politikës së jashtme, tragjedia ukrainase do të ishte shmangur.

Shkrimi titullohej: “To settle the Ukraine crisis, start at the end”, “Për të zgjidhur krizën e Ukrainës, fillohet nga fundi” dhe ai komentonte efektet e revolucionit të sheshit “Euromaidan” në Kiev, i cili shpërtheu midis viteve 2013-14, pasi presidenti Yanukoviç, refuzoi të nënshkruante një marrëveshje asociimi me BE-në, për të firmosur më pas një të tillë me Rusinë, duke u detyruar përfundimisht të largohej nga drejtimi i vendit nga reagimi popullor.

Çfarë tha Kissinger? Në përmbledhje:

• Po, për një Ukrainë të lidhur me Europën

• Jo, një Ukrainë në NATO

• Ukraina ‘e finlandizuar’.

Të gjitha çështjet, siç duket, janë jashtëzakonisht aktuale dhe të përsëritura në çdo analizë të këtyre ditëve të tmerrshme.

“Finlandizimi”, në veçanti, u shpjegua si vijon: “Udhëheqësit e mençur ukrainas, duhet të zgjedhin një politikë pajtimi midis pjesëve të ndryshme të vendit të tyre. Ndërkombëtarisht, ata duhet të ndjekin një pozicion të krahasueshëm me atë të Finlandës. Ai komb nuk lë asnjë dyshim për pavarësinë e tij krenare dhe bashkëpunon me Perëndimin në shumicën e fushave, por shmang me kujdes armiqësinë institucionale ndaj Rusisë”.

Natyrisht, analiza ishte shumë më komplekse. Në veçanti, ai prirej të vinte në dukje gabimet dhe kontradiktat e kampit perëndimor. U argumentua se Ukraina “nuk duhet të jetë posti i njërës prej dy palëve kundër tjetrës, por të funksionojë si një urë lidhëse midis tyre”. 

Se Rusia, “duhet të kuptojë, që përpjekja për të detyruar Ukrainën në statusin satelitor, do ta dënonte Moskën të përsëriste historinë e saj ciklike të presionit të ndërsjellë me Evropën dhe Shtetet e Bashkuara”.

Se “Perëndimi, duhet të kuptojë se, për Rusinë, Ukraina nuk mund të jetë kurrë thjesht një vend i huaj”, me citime relative mbi rrënjët historike dhe fetare të Rusisë, të mbjella mirë në Ukrainë, të cilat i dëgjojmë shpesh.

Se Ukraina, ka “një histori komplekse dhe një përbërje poliglote”, e përmbledhur skematikisht si më poshtë: “Perëndimi është kryesisht katolik; Lindja kryesisht ortodokse ruse. Perëndimi flet ukrainisht; lindja flet kryesisht rusisht”.

Pastaj kishte dy deklarata të tjera kyçe: “Rusia nuk do të ishte në gjendje të impononte një zgjidhje ushtarake pa u izoluar”; dhe “për Perëndimin, demonizimi i Vladimir Putinit, nuk është një politikë, është një alibi për mungesën e një politike”.

I rifilluar dhe i cituar shpesh, artikulli “profetik” i Kissinger-it, pati mbi të gjitha komente pozitive, të cilat nënvizonin qartësinë, ekuilibrin dhe largpamësinë e tij. 

Mbi të gjitha, atë të një politologu të njohur, si Piero Ignazi, i cili shkroi në gazetën italiane “Domani”, se diplomati i madh amerikan kishte të drejtë kur argumentoi se, “zvarritja e Ukrainës në një konfrontim midis Lindjes dhe Perëndimit, do të kishte parandaluar për dekada sjelljen e Rusisë në një sistem ndërkombëtar kooperativë”. 

Interesante janë edhe komentet e tjera të Ignazit: “A mund të ishte ndalur fillimisht Putini dhe të shpëtohej Ukraina? 

Ndoshta po, por arroganca politiko-morale perëndimore ka penguar hapat inteligjentë në këtë drejtim. Kompleksi i epërsisë që ne perëndimorët shprehim, shpesh është i bezdisshëm, madje i padurueshëm, për vendet e tjera”.

Është kurioze, madje edhe zbavitëse, të theksohet se Kissinger – ikona e imperializmit amerikan kundër të cilit të majtët botërorë kanë marshuar për vite me radhë në çdo cep të planetit – është përfshirë kështu në kampin e kritikëve perëndimorë. 

Një detyrim? Deri në një pikë të caktuar, për shkak se argumentet e Kissinger-it janë në fakt të ngjashme me ato të një pacifizmi të majtë shumë të kritikuar për gjoja pro-putinizmin e tij themelor.

Megjithatë, entuziazmi për profecinë “Kisingeriane”, nuk është unanim. Ai që me të vërtetë nuk është dakord, është Mario Del Pero, historian në “SciencesPo”, i cili shkatërron mitin e Kissinger-it. Në faqen e internetit “Treccani.it”, Del Pero çmonton “profecinë e supozuar ‘Kisingeriane’”. 

Këto komente të vitit 2014, thotë ai, “shprehen në formë plastike, do të doja të thosha thelbësore, stilin e tij, metodën dhe qasjen e tij dhe padyshim kufijtë e tij, analitikë dhe përshkrues. 

Leksiku i përdorur, plot aforizma, është ai – në dukje i urtë dhe i saktë dhe në fakt shpesh dhe i paqartë – që gjendet në shumë shkrime “kisingeriane”: “prova e politikës, është se si mbaron, jo si fillon”; “Politika e jashtme është arti i përcaktimit të prioriteteve”. 

“Këtyre të vërtetave – ndonjëherë banale, jo rrallë orakulare – i shtohet edhe përdorimi i një historie që do të vendoste rrezik, ose më mirë thelb, të pashmangshëm për të gjithë ata që janë përfshirë”. Sepse “një vizion esencialist, si ai i Kissinger-it, lufton për t’u marrë me proceset historike që përcaktojnë krijimin, ndërtimin, përshtatjen dhe rimendimin e vazhdueshëm të një kombi dhe themelet e tij identitare”.

Në rastin e Ukrainës, “duket pothuajse të merret si e mirëqenë, se popullsia rusisht-folëse është në mënyrë të pashmangshme dhe përherë, pro-ruse (dhe për rrjedhojë pro-ruse). 

Ekspertë të shumtë, nga ana tjetër, shpjegojnë qartë se si një identitet specifik ukrainas është ripërcaktuar (dhe forcuar) në vitet pas krizës 2014-15. Dhe është vërtet e vështirë të imagjinohet se rezistenca ndaj pushtimit rus dhe kjo luftë e tmerrshme, nuk janë të destinuara të japin një kontribut shumë të fortë në ripërcaktimin e vazhdueshëm të identitetit kombëtar ukrainas”.

Në fund, ai duket se pranon në një farë mënyre se thelbi i propozimeve të tij në atë kohë u tregua rezistent ndaj kohës: “Neutraliteti – në formën e një njohjeje se Ukraina nuk do të jetë kurrë pjesë e NATO-s – dhe lidhja me Evropën, mbetet në tabela, e cila tani përfshin edhe pranimin e Kievit në BE. Por më pas, ai specifikon se këto janë “dy elementë që duket se ofrojnë baza negociuese shumë të brishta dhe të qëndrueshme në të ardhmen në kontekstin e luftës aktuale”, në të cilën “kostot në rritje të konfliktit rrisin pragun që të dyja palët të pranojnë një kompromis”.

Megjithatë, sa shumë ide “kisingeriane” janë ende aktuale – që nuk do të thotë se ato janë të vetmet zgjidhje të zbatueshme, dhe ndoshta “ato kanë lindur të dobëta dhe në premisa problematike tashmë tetë vjet më parë, e konfirmoi edhe Franco Venturini: “Pse të mos ndjekë një marrëveshje negocimi që parashikon hyrjen e përshpejtuar të Ukrainës në Bashkimin Evropian, neutralitetin e saj (pra jo NATO) dhe një sërë garancish për të gjitha palët e përfshira?”.

Evropianët duken “në mëdyshje”, por “a do të kundërshtonin vërtet një marrëveshje që mund të çonte në paqen e shumëpritur? Dhe, a nuk mundet Ukraina të ndalojë së qeni një shtet-kukull dhe të forcojë lidhjet e saj me Perëndimin, me BE-në dhe pa raketat që alarmojnë rusët?

Natyrisht, krahas vendndodhjes ndërkombëtare të Ukrainës, mbetet thelbi i kufijve të saj dhe fati i Donbasit. 

Ndërkohë, pëlqehet ose jo, Kissinger-i i vjetër është gjithmonë aty, duke parashikuar situatën dhe duke thënë mendimin e tij.

Burimi: “Corriere della Sera”; Përshtati: Gazeta “Si”