.png)
Nga Maria Fleet* – Ai ishte shumë i gjatë. M’u desh ta anoja aparatin tim lart në një kënd të mprehtë për ta fotografuar. Kishte flokë të zinj dhe sy shprehës që thuajse ishin fshehur në hijen e thellë të ballit. Në fytyrë kishte shenja djegieje.
Por tiparet më të spikatura të këtij njeriu, i cili sapo kishte ikur përtej kufirit nga Kosova në Kukës të Shqipërisë, ishin duart e tij. Ata ishin aq shumë të fashuara sa dukej sikur kishte veshur doreza të bardha boksi. Me këndin tim të ulët të shikimit që ia shkurtonte krahët, dorashkat e bardha gjigante tundeshin në planin e parë të kamerës ndërsa na tregonte historinë e tij: mezi i kishte shpëtuar djegies së gjallë.
Unë isha në Shqipëri me aparatin tim si pjesë e një ekipi të CNN. Ishte pranvera e vitit 1999 dhe presidenti serb Slobodan Millosheviç kishte rritur një fushatë të spastrimit etnik kundër shqiptarëve etnikë në Kosovë, pavarësisht nga sulmet ajrore të NATO-s që synonin të dëbonin ushtrinë serbe nga rajoni autonom. Shqiptarët e Kosovës po vërshonin përtej kufirit me histori horror për trajtimin e tyre nga policët dhe ushtarët serbë.
Për dy dekada në vitet 1980 dhe 1990, si një gazetare për CNN në Amerikën Qendrore, Europë, Afrikë dhe Lindjen e Mesme, pashë njerëz në arrati nga konflikti dhe trazirat, duke mbajtur fëmijë dhe çfarëdo gjëje që mundeshin, ndonjëherë në këmbë, ndonjëherë të mbushura në pjesën e pasme të kamionëve të tejmbushur. I pashë ata duke ikur përtej kufijve, në pyll, në male – në panik dhe duke kërkuar një vend të shenjtë.
Nuk është vetëm një detyrë e frikshme të jesh dëshmitar i botës. Është një privilegj. Është një nder. Është një lutje – dërgimi i imazheve si një sistem “i alarmit të parë” në pjesën tjetër të botës.
I kërkuam burrit me duar të djegura të na tregonte historinë e tij. Ai tha se forcat serbe erdhën në fshatin e tij me tanke mëngjesin pas fillimit të bombardimeve të NATO-s. Fshatarët u përpoqën të arratiseshin në pyll, na tha ai, por u rrethuan shpejt. “Më pas mblodhën të gjithë fshatarët dhe ndanë burrat nga gratë. Grave u thanë “mund të shkoni në kufi”, por na futën ne burrat në dy dhoma të mëdha dhe filluan të na qëllojnë. Ata thanë, ‘Tani, NATO mund t’ju shpëtojë.’ Kur mbaruan së qëlluari, na mbuluan me kashtë dhe na vunë flakën. Ishim 112 veta. Unë mbijetova me një burrë tjetër.”
Ai tha se mbijetoi duke luajtur i vdekur sapo filluan të shtënat, dhe vrapoi kur serbët shkuan të merrnin më shumë karburant për të djegur trupat.
Kishte mijëra njerëz të tjerë që derdheshin përtej kufirit me histori të ngjashme terrori. Ndërsa unë dhe kolegët e mi të CNN vrapuam për t’i intervistuar, më kujtohet që shkarravita me nxitim “burrin e djegur” në etiketën e videokasetës. Imazhi i tij varej në mendjen time, së bashku me përshkrimin e fshehtë që i caktova – shkurtësia e tij rrëqethëse e rënduar me pakuptueshmërinë e çnjerëzimit të njeriut ndaj njeriut.
Edhe sot e kësaj dite, e kam të vështirë të shqiptoj fjalën “refugjat” pa një të çarë në zë.
Si gazetarë të lajmeve të fundit, unë dhe kolegët e mi u përplasëm nga një lajm në tjetrin. Dukej se nuk kishte fund trazirave të botës. Pati luftëra civile në El Salvador dhe Nikaragua, Bashkimi Sovjetik u shpërbë. Jugosllavia u shpërbë. Kishte zi buke dhe anarki në Somali, luftë në Sudan. Idetë abstrakte politike të përkthyera në imazhe dhe histori të individëve të panumërt të çrrënjosur nga shtëpitë e tyre.
Rrallëherë kisha kohë të ndiqja çdo person që ndesha në një përfundim. Kamera ime i kapi gjithmonë në mes të kaosit, në një greminë të jetës së tyre. A e gjeti ndonjëherë gruaja në Grozny, Çeçeni djalin e saj të zhdukur? A i mbijetoi plagëve foshnja e goditur nga predha? A ia doli përballë luftës familja në Mostar, Bosnje-Hercegovinë? Çdo kronikë personale e tragjedisë që kam kapur ishte si një kornizë në një film të gjatë, dhe çdo kornizë duhej të qëndronte për mijëra, duke kaluar të kalonin. Nuk më dukej kurrë sikur po bëja mjaftueshëm.
Në prill 1991, mbërrita me ekipin tim të CNN në kufirin turko-irak. Kurdët e Irakut verior ishin ngritur kundër presidentit irakian Sadam Husein në fund të Luftës së Parë të Gjirit. Rebelimi i tyre u shua nga ushtria irakiane, duke shkaktuar një eksod masiv në veri. Familjet kurde ikën në malet përgjatë kufirit me Turqinë për siguri. Kam filmuar familjet që vrapojnë nëpër shtigje të pista përmes të ftohtit të acartë. Shumë nga gratë mbanin fustane të zbukuruar me temina, të cilat shkëlqenin në dritë teksa kalonin lentet e mia – ky element festiv nuk përputhej me rrethanat kërcënuese për jetën me të cilat përballeshin.
Pas një detyre të tillë, kthehesha në shtëpi, në një jetë të sigurt dhe të rehatshme, në atë që dukej si një tradhti. I lashë njerëzit pas – të ftohtë në një shpat mali, të grumbulluar në një tendë ose duke bërë çaj nga gjethet e mbledhura mbi një zjarr. Më dukej sikur po i zhgënjeja, njerëz që kishin zhveshur jetën e tyre para objektivit tim në një akt besimi të pastër.
Në Sudanin jugor, në vitin 1993, vizitova një postë me mijëra djem refugjatë jetimë, të zhvendosur disa herë nga ajo që kolegu im Richard Blystone e përshkroi si “një luftë civile brenda një lufte civile”. Luftimet midis fraksioneve rebele, të cilët po luftonin gjithashtu qeverinë në Khartoum, penguan që ndihmat ushqimore të mbërrinin rregullisht në zonë.
Djemtë ishin të dobët dhe nuk mbanin asgjë më shumë se lecka. Ata na përshëndetën me një këngë mirëseardhjeje që e kishin mësuar përmendësh në anglisht. “Të gjithë ju vizitorë, ne jemi shumë të lumtur që ju shohim sot!” ata kënduan, fytyrat e tyre të zellshme u drejtuan drejt kamerës sime ndërsa përqendroheshin në shqiptimin e tingujve të një gjuhe të panjohur. Ata dukej sikur po na luteshin për ndihmë dhe po qortonin botën për mangësitë e saj në lejimin e vazhdimit të mjerimit me të cilin po përballeshin.
Në vitin 1996, shkova në Grozny për të mbuluar luftën midis Rusisë dhe rajonit të atëhershëm të shkëputur të Çeçenisë. Banorët po largoheshin nga qyteti për t’i shpëtuar luftimeve të ashpra. Mbaj mend që një familje duhej të shtynte makinën e tyre të prishur, të ngarkuar me sende shtëpiake, mbi një urë të shkatërruar, duke kaluar zymtë mbi trupat e civilëve të vdekur.
Diku tjetër kam filmuar disa gra të reja që ecnin me çantat e tyre përgjatë një rruge me baltë në periferi të qytetit, duke u drejtuar në drejtim të kundërt – në zonën e rrezikut. Ata më thanë se po ktheheshin në shtëpi pasi ishin strehuar në fshat me të afërmit për javë të tëra. Dukej e paarsyeshme që ata të riktheheshin në një zonë luftimesh intensive, por i tillë ishte tërheqja magnetike e të qenit në komoditetin e shtëpisë së tyre.
Skenat që filmova u bënë pjesërisht titull, pjesërisht histori dhe pjesërisht fragmente të pazgjidhura që mbeten në kujtesën time. Ato ishin njëkohësisht raporte globale dhe momente thellësisht personale, si për subjektet e mia, ashtu edhe për mua.
Objektivi im, syri im, ishte më i miri që kisha për të ofruar.
Në rastin e kurdëve të Irakut, një koalicion i udhëhequr nga SHBA-ja ndërmori veprime dhe vendosi refugjatët në një qytet masiv tendash në një rrafshnaltë në Irakun verior jashtë rrezikut, duke ofruar siguri derisa të ishte mjaft e sigurt që ata të ktheheshin në vendlindjet e tyre.
Në Çeçeni, pati një zgjidhje paqeje në vitin 1996 , por rajoni më vonë vuajti nga një konflikt më brutal separatist që përsëri i bëri njerëzit të iknin.
Mijëra djem jetimë nga lufta civile në Sudan – edhe pse jo, në dijeninë time, ata që kam filmuar – u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara, Kanada dhe Evropë.
Po “njeriu i djegur?”
Ai quhet Mehmet Krasniqi. Ai u ribashkua me gruan dhe fëmijët e tij menjëherë pasi e takova me duart e tij të fashuara në kufi.
Punëtorët ndërkombëtarë të ndihmës vërshuan për të ndihmuar refugjatët kosovarë dhe për t’i ndihmuar ata të kthehen në shtëpi. Hetuesit e krimeve të luftës mbërritën menjëherë më pas.
Në vitin 2009, Krasniqi dha dëshmi në një gjykatë për krimet e luftës në Hagë.
Kohët e fundit munda ta kontaktoja me telefon. Duart e tij janë shëruar prej kohësh dhe ai është kthyer në fshatin e tij, duke punuar tokën, siç po bënte para asaj dite të vitit 1999 kur iu desh të vraponte për të shpëtuar jetën.
Ai më tha në ditët e sotme se përpiqet të mos mendojë për atë që i ndodhi atij dhe fqinjëve të tij, por ishte e rëndësishme për të që të fliste të vërtetën për atë që kishte parë.
Dhe është e rëndësishme për mua, personalisht, të di se ai është në shtëpi. Mund ta zëvendësoj imazhin e tij në mendjen time me një të ri, të atij që punon në fermën e tij.
Do të doja të mendoja se prania e kamerës sime bëri një ndryshim. Imazhet, në rastin më të mirë, mund të nxisin veprimin. Kur ato injorohen, një pjesë e njerëzve mund të mbeten të zhveshur ose të rrezikuar. Unë u përpoqa të ngarkoja disi çdo skenë që filmoja me ndjenjën e urgjencës kolegët e mi dhe unë u ndjemë në mes të situatës së shpalosur në terren.
Megjithatë, ajo që ka më shumë rëndësi është se si ato momente dëshmie u bënë të mundura vetëm nga besimi i dhënë tek ne nga ata që na treguan historitë e tyre – edhe kur ata ishin në gjendjen më të pambrojtur. Rëndësia e kësaj, mbi të gjitha, qëndron me mua.
Burimi: MSN, Përshtati Gazeta Si
* Maria Fleet është një gazetare veterane që mbuloi Luftën e parë të Gjirit, ndërhyrjen e SHBA-së në Somali (për të cilën ajo fitoi një Emmy), shpërbërjen e ish-Jugosllavisë dhe luftërat në Çeçeni dhe Kosovë për CNN
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje