.png)
Korrupsioni, autokracia, qeverisja autoritare, këto ishin rreziqet që shumë shpresonin se Europa Lindore do t’i largonte kur vendet e reja demokratike të saj iu bashkuan Bashkimit Europian në fillim të viteve 2000. Në fakt, tani pjesa tjetër e Europës shqetësohet se anëtarët nga Lindja thjesht i kanë futur këto vese në BE.
Një nga abuzuesit më të mëdhenj është Polonia. Fillimisht qeveria me bazë në Varshavë vendosi një gjykatë me trupa të kontrolluara dhe i bëra ata që të vendosnin se Polonia mund të anashkalojë traktatet europiane, sulm mbi parimin kryesor të anëtarësimit në BE.
Viktor Orban, Kryeministri afatgjatë i Hungarisë ka sulmuar kundërshtarët politkë, mediat kritike dhe komunitetet LGBT. Ndërkohë korrupsioni po mbyt ekonominë në pjesën më të madhe të vendeve ish-sovjetike. Qytetarët e vullnetshëm votojnë me këmbë dhe zgjedhin të largohen për në Perëndim me një të ardhme më të mirë dhe zbrasin vendet e origjinës. Kjo është bërë një dinamikë vetë-përforcuese e cila i lë hapësirë ideologjive konservatore, rurale dhe populiste si Ligji dhe Drejtësia në Poloni, Fidesz apo Gerb në Hungari, figura si Boyko Borisov në Bullgari, të cilët janë pjesë e shumë skandaleve.
Deri në këtë muaj, kishte pasur vetëm tentativa kundër qeverisjes së keqe. Njëra erdhi në vitin 2019, me zgjedhjen e Zuzana Caputova, një aktiviste mjedisore dhe kundër korrupsionit, si presidente e Sllovakisë. Vitin e kaluar një tjetër aktivist u zgjodh president i Moldavisë (e cila nuk është pjesë e BE-së). Dhe në fillim të këtij viti Borisov nuk arriti të fitojë një mandat të katërt si kryeministër i Bullgarisë – megjithëse kundërshtarët e tij ende nuk kanë arritur të formojnë një qeveri.
Tetori ka parë një ndryshim të ritmit. Më 9 tetor, Andrej Babis, udhëheqësi plutokratik i Republikës Çeke, rezultoi keq në votime. Ai tani duket se do të shkarkohet si kryeministër nga një koalicion rival (edhe pse ai mund të hyjë si president i përkohshëm, pasi presidenti aktual është i sëmurë). Një nga faktorët që duket se e ka çuar në humbjen e tij ishte paraqitja e tij në letrat Pandora, një tufë dokumentesh që zbuluan përdorimin e kompanive guackë nga figurat publike, parajsat fiskale dhe truket e tjera të pasanikëve të lirë. Zoti Babis, ashtu si z. Borisov, mohon çdo abuzim.
Në të njëjtën ditë, në një skandal korrupsioni, kancelari i Austrisë, Sebastian Kurz, dha dorëheqjen pasi partnerët e tij të koalicionit kërcënuan se do të rrëzonin qeverinë nëse nuk e bënte. Kurz gjithashtu këmbëngul se nuk ka bërë asgjë të keqe. Në të gjithë Europën qendrore dhe lindore, toleranca e votuesve për mashtrimet e supozuara të sundimtarëve të tyre duket se po mbaron.
Edhe zoti Orban është nën presion. Gjashtë partitë kryesore opozitare të Hungarisë, që deri më tai ishin “në fytin e njëra-tjetrës”, më në fund ia dolën të bënin atë që kishin dështuar më parë: të formonin një front të bashkuar. Në një proces që padyshim ishte pak i përçarë, ata ranë dakord të mos konkurronin me njëra-tjetrin në zgjedhjet parlamentare dhe zgjodhën një kandidat të përbashkët për kryeministër. Triumfi i katërt zgjedhor radhazi i Fidesz nuk duket më i pamundur.
Në të njëjtën kohë, dhe jo shumë shpejt, vetë BE-ja po bëhet e ashpër me Hungarinë dhe Poloninë. Komisioni Europian po mban qindra miliarda euro të akorduara për të ndihmuar në dëmin e shkaktuar nga pandemia. Secili vend anëtar ka të drejtën për një sasi të madhe, por komisioni duhet të miratojë planet e tyre të shpenzimeve përpara se të disbursojë paratë. Duke përmendur problemet me sundimin e ligjit, ajo deri më tani ka refuzuar t’i japë Hungarisë ose Polonisë pjesën e tyre. Nëse gjykatat nuk janë të shëndetshme, logjika nuk është parësore, atëherë paratë e BE-së janë të pasigurta. Mund të përdorë një argument të ngjashëm për të vonuar shpërndarjen e fondeve të vendeve të tjera.
Mosmarrëveshja duket misterioze, por mund të jetë momenti i parë që BE-ja ka bërë më shumë sesa të mësojë rreth erozionit të demokracisë në anën e saj lindore. Se sa larg është e gatshme të shkojë, mbetet për t’u parë. Por nëse biseda e vazhdueshme e udhëheqësve të saj për vlerat europiane do të ketë ndonjë kuptim, do të duhet të jetë e fortë. Lavdi tetorit!
Burimi:The Economist/Përshtati: Gazeta “SI”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje