.png)
Uashingtoni beson se balona e rrëzuar mbi Atlantik të shtunën është pjesë e një programi të gjerë vëzhgimi kinez – por që Xi Jinping, udhëheqësi më i fuqishëm i Kinës në dekada, mund të mos ketë qenë në dijeni të misionit.
Vlerësimi iu komunikua ligjvënësve amerikanë në konferencë të enjten, sipas raportimit të CNN – dhe nëse është e vërtetë, mund të tregojë atë që analistët thonë se do të ishte një mungesë e konsiderueshme e koordinimit brenda sistemit kinez në një periudhë të brishtë të marrëdhënieve Kinë-SHBA.
Alternativa në këtë skenar – që Xi ishte i vetëdijshëm se një tullumbace po dërgohej mbi Shtetet e Bashkuara përpara vizitës të Sekretarit të Shtetit të SHBA Antony Blinken në Pekin – do të ngrinte disa shqetësime në lidhje me vendimmarrjen e Kinës në raport me SHBA.
Kjo mund të nënkuptojë se Xi dhe këshilltarët e tij kryesorë nënvlerësuan peshën e mundshme të pasojave të misionit dhe mundësinë që mund të rrezikonte vizitën e Blinken, e para e një niveli kaq të lartë që nga viti 2018, vizitë që ishte mirëpritur paraprakisht nga Pekini si mënyra për lehtësimin e lidhjeve të tensionuara.
Deri më tani, Kina ka ofruar informacione të pakta për të plotësuar versionin e saj të ngjarjeve – mirëmbajtja e balonës ishte një aeroplan kërkimor civil kinez që doli nga kursi dhe mohoi kategorikisht një program më të gjerë mbikëqyrjeje.
Pekini, në një deklaratë fundjavën e kaluar, dukej se e lidh pajisjen me “kompanitë”, në vend të qeverisë ose ushtrisë – megjithëse në Kinë rëndësia e ndërmarrjeve shtetërore dhe një kompleks i fuqishëm ushtarako-industrial mjegullon kufirin midis të dyjave.
Megjithatë, një zyrtar i lartë i Departamentit të Shtetit tha se SHBA beson se balona ishte pjesë e një “flote balonash të PRC të zhvilluara për të kryer operacione vëzhgimi” dhe se këto aktivitete “shpesh ndërmerren nën drejtimin e Ushtrisë Çlirimtare Popullore (PLA). Zyrtari shtoi se Kina i ka “përhapur këto balona vëzhgimi mbi më shumë se 40 vende në pesë kontinente” – pa dhënë më shumë detaje.
Nëse balona ishte civile apo ushtarake, vendndodhja e saj mbi SHBA ngre pyetjen se sa afër është Xi i vetëdijshëm për misionet potencialisht të ndjeshme që po ndërmerren nën mbikëqyrjen e tij brenda sistemit të përhapur.
Nëse balona që udhëtoi mbi SHBA është pjesë e asaj që Uashingtoni e përshkruan si një program mbikëqyrjeje të koordinuar dhe të lidhur me ushtrinë, një mundësi, sipas analistëve, është që Xi mund të ketë qenë në dijeni të programit, por jo në përditësimin e operacioneve
Një situatë e tillë, sipas analistit me bazë në Singapor, Drew Thompson, mund të ishte përkeqësuar nga niveli i kontrollit të ushtruar nga Xi – i cili mori një mandat të tretë në krye të Partisë Komuniste.
“Problemi me centralizimin e pushtetit nën Xi Jinping është mungesa e delegimit të autoritetit në nivele më të ulëta,” tha Thompson, i cili është një studiues i lartë në Shkollën e Politikave Publike Lee Kuan Yew në Universitetin Kombëtar të Singaporit (NUS).
Kjo do të thotë se zyrtarët e nivelit më të ulët, të cilët mund të kenë kapacitetin për të monitoruar më nga afër misione të tilla, mund të mos jenë të autorizuar për ta bërë këtë, ose të mos jenë të pajisur për të bërë gjykime politike për ndikimin e tyre, tha ai. Luftërat për pushtet midis zyrtarëve të rangut më të ulët dhe më të lartë mund të komplikojnë gjithashtu komunikimin, tha ai.
“Ka një tension në të gjithë sistemin kinez – është një tipar i qeverisjes kineze, ku nivelet e ulëta luftojnë për autonominë e tyre dhe nivelet e larta luftojnë për kontroll më të madh”, tha ai.
Krizat e kaluara në Kinë kanë vënë në dukje këto tensione, duke përfshirë shpërthimet e SARS-it në 2002-2003 dhe së fundmi Covid-19, ku vonesat e raportimit shiheshin gjerësisht se kishin ngadalësuar përgjigjen dhe kishin komplikuar problemin.
Disa fajësuan zyrtarët lokalë që kishin frikë nga pasojat, ose ishin mësuar me një sistem ku informacioni rrjedh nga lart poshtë, jo nga poshtë lart.
Lëshimet me balona mund të bien gjithashtu në një hendek në të cilin operacionet nuk menaxhoheshin ose mbikëqyreshin në të njëjtën mënyrë si misionet hapësinore ose ato të tjera të avionëve, sipas Dali Yang, një shkencëtar politik në Universitetin e Çikagos.
Në këtë rast, subjektet që lëshojnë balona mund të kenë marrë “pak ose aspak shtytje nga vendet e tjera, duke përfshirë Shtetet e Bashkuara” dhe “gjithnjë e më shumë i konsiderojnë lëshime të tilla si rutinë bazuar në kushtet e motit dhe me kosto modeste”, tha Yang.
“Si rezultat, ndërkohë që drejtuesit e këtyre programeve janë inkurajuar gjithashtu me kalimin e kohës për të testuar rrugë të reja, ka të ngjarë që ata të mos kenë marrë vëmendjen kryesore nga perspektiva e rrezikut politik,” tha ai.
Zyrtarët e Biden shprehën besimin se lidershipi i lartë i Ushtrisë Çlirimtare Popullore ashtu edhe Partia Komuniste Kineze, përfshirë Xi, nuk ishin gjithashtu në dijeni të misionit të balonave mbi SHBA dhe se Kina ende po përpiqet të kuptojë se si ndodhi kjo, tha një burim i njohur për CNN.
Ministria e Jashtme e Kinës u duk e pakujdesshme nga situata ndërsa u shpalos publikisht gjatë javës së kaluar – duke lëshuar shpjegimin e saj të parë për incidentin më shumë se 12 orë pasi Pentagoni njoftoi se po gjurmonte një balonë të dyshuar vëzhgimi.
Por disa vëzhgues të politikës elitare kineze mbeten skeptikë se Xi nuk do të kishte qenë në dijeni të një tullumbace të dërguar në hapësirën ajrore të SHBA ose se zyrtarë të nivelit më të ulët do të kryenin një mision të tillë që mund të ndikonte në marrëdhëniet SHBA-Kinë pa dijeninë e tij.
“Për shkak të personalitetit të tij, ai dëshiron 100% (kontroll),” tha Alfred Wu, një profesor i asociuar, gjithashtu në Shkollën e Politikave Publike NUS Lee Kuan Yew. “Unë nuk mendoj se Xi Jinping e lejon atë lloj autonomie”
Në vend të kësaj, Xi mund të ketë qenë rehat me një incident që tërhoqi vëmendjen e një publiku të frustruar në mes të një ekonomie të lëkundur pas vitesh nën politikën e çmontuar së fundmi të zero-Covid – por nënvlerësoi përgjigjen e brendshme të SHBA-së që rezultoi në bisedimet e shtyra, tha Wu.
Pekini, nga ana e tij, ka akuzuar SHBA-në për “reagim të tepruar” në vendimin e saj për të rrëzuar balonën të shtunën.
Ndërkohë, Uashingtoni mund të ofrojë mesazhin e tij se Xi nuk ishte në dijeni të situatës pasi kërkon të “vazhdojë dialogun” i nisur gjatë një takimi midis Xi dhe Presidentit të SHBA Joe Biden në samitin e G20 në Bali, sipas Wu.
“Ata mund të duan t’i ofrojnë (Kinës) një shans,” tha ai.
Burimi: cnn.com/ Përshtati në shqip: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje