.png)
Gazeta Si – Shpërthimet e 25 prillit i shtynë autoritetet moldave të takohen në mëngjesin e datës 26 (të martën) për të diskutuar sigurinë e Transnistrisë, Republikën e vetëshpallur pro-ruse në kufirin me Ukrainën.
Më 25 prill, ka pasur shpërthime pranë godinës së Ministrisë së Sigurisë, ndërsa në mëngjesin e datës 26, pati sulmi në një qendër radiostacioni rus me dy antena.
Për më tepër, prej ditësh, në kuadrin e krizës ukrainase, Transnistria është diskutuar si një front i ri i mundshëm.
Por edhe duke u nisur nga deklaratat e gjeneralit rus, Rustam Minnekaev dhe të diktatorit bjellorus, Aleksandr Timoshenko.
Në planet e luftës ruse do të kishte një “projeksion territorial drejt Transnistrisë”, me pushtimin total të pjesës jugore të Ukrainës dhe krijimi i një korridori mes Krimesë dhe Donbasit.
Manovra duhet të prekë edhe Odesën, e cila nga “kryeqyteti” i Transnistrisë, Tiraspol – selia e administratës autonome të rajonit – është rreth njëqind kilometra larg.
Transnistria: çfarë është, si lindi dhe pse quhet kështu
Ndërkohë shqiptimi: Transnìstria. Leximi i Transnistrias “në rusisht” është një term i zakonshëm.
Emri i kombit është një toponim: është rajoni në lindje të lumit Dnestr. Transnistria është një rrip i gjatë toke në Moldavi, në kufi me Ukrainën. Një pjesë e gjatë e Perandorisë Osmane, më pas e Rusisë Sovjetike, që në shtator 1990 shpalli në mënyrë të njëanshme pavarësinë e saj nën emrin e Republikës Moldave të Pridnestrovies.
Më 27 gusht 1991, Moldavia, territori i së cilës përfshin Transnistrinë, u bë e pavarur pas rënies së BRSS.
Lindi si një komb i ri dhe tashmë kishte një mosmarrëveshje territoriale brenda saj, atë me Transnistrinë secesioniste (separatiste).
Në vitin 1992, konflikti midis Transnistrisë dhe Moldavisë përfundoi pa asgjë: armëpushimi midis palëve u garantua nga një komision i përbashkët i formuar nga Rusia, Transnistria dhe Moldavia.
Në vitin 2010, rihapja e negociatave lehtësoi tensionin midis Kishinjaut dhe Tiraspolit: dy qeveritë, kombëtare dhe rajonale, nënshkruan një marrëveshje në mars 2012 për të riaktivizuar trafikun hekurudhor në brigjet e Dnestr.
Shteti qendror ishte kundër pavarësisë së Transnistrisë, të cilën deri më sot OKB-ja nuk e njeh.
Transnistria dhe marrëdhëniet me Rusinë
Por në vitin 2014, pas aneksimit të Krimesë në Rusi, qeveria pro-ruse e rajonit kërkoi që edhe territori i Transnistria të mund të bashkohej me Rusinë.
Tashmë në stemën kombëtare dhe në flamurin, i fundit në botë me çekiç dhe drapër, ka referenca të qarta për marksizëm-leninizmin dhe të kaluarën sovjetike.
Tiraspoli, që është qendra kryesore industriale dhe prodhuese e rajonit, është kryeqyteti i rusëve dhe rusisht-folësve që jetojnë në rajon dhe përballë parlamentit rajonal qëndron një statujë e Leninit.
Banorët, sipas regjistrimeve të fundit, janë më shumë se gjysmë milioni të ndarë si më poshtë: moldavë, 31,9%; rusët, 30,3%; ukrainas: 28.8%.
Tensionet midis rusëve dhe moldavëve, datojnë që nga periudha sovjetike; sot vitet e BRSS kujtohen nga banorët rusë me një ndjenjë madhështie, lidhur me rolin e rajonit, me një vokacion të fortë bujqësor, si një “kopsht perimesh i Kremlinit” (thuhet edhe sot për ngarkesat e frutave dhe produkteve bujqësore që çdo ditë Tiraspoli nisej për në “oborrin” e Stalinit).
“Babai i atdheut” Igor Nikolaeviç Smirnov
Në vitin 1987, një zyrtar shtetëror siberian, i cili drejtonte një termocentral në Ukrainë, në Nova Kachovka, u transferua në Tiraspol me një detyrë të ngjashme.
Emri i tij ishte Igor Nikolaeviç Smirnov. Në një kohë të shkurtër – më pak se dy vjet – ai u bë president i qytetit Sovjetik.
Në vitin 1991, kur Moldavia pretendoi sovranitetin mbi rajonin, ajo ishte nënshkruese e shpalljes së pavarësisë dhe hyri në luftë me Kishinaun.
Gjuha moldave – e diferencuar artificialisht nga rumanishtja në vitin 1924, pas pushtimit sovjetik të Besarabisë, pjesë e së cilës ishte Transnistria – ishte e urryer nga pjesa sllave e popullsisë, të cilën Igor Smirnov e mblodhi dhe e bshkoi.
Kur Moldavia u bë e pavarur në gusht 1991, duke përfshirë Transnistrinë si territor të saj, lufta filloi.
Ushtria ruse dhe paqeruajtësit në Transnistri
Që nga viti 1992, pas “paqes” së garantuar nga Rusia dhe Moldavia, në territorin e Transnistrisë ka pasur një kontigjent paqeruajtësish nën menaxhimin e OSBE-së, i përbërë nga ushtarë rusë, moldavë dhe vendas.
Në Transnistri ka një kontingjent paqe-ruajtëssh rusë, një batalion me rreth 412 persona dhe një njësi ushtarake nr. 13962, dy batalione që numërojnë rreth 1000 persona.
Kohët e fundit, prezenca ushtarake ruse në territor vlerësohet në 1.500 njësi, por këto janë vlerësime të konsideruara, në nivel ndërkombëtar, të pa verifikueshme.
Dihet edhe prania e mercenarëve të shumtë nga Rusia, të postuar edhe si forca paqeruajtëse.
Pas një ligji ukrainas të vitit 2015, i cili ndërpreu tranzitin e kompleksit ushtarak rus në territorin ukrainas drejt dhe nga rajoni, këta mercenarë janë të “izoluar” nga pikëpamja ushtarako-teknike.
Do të thotë se (zyrtarisht) nuk mund të marrin ndihmë apo përforcime nga jashtë.
Kontrabanda dhe krimi i organizuar në Transnistri
Strategjikisht gjeografikisht, Transnistria përfaqësohet shpesh si një vrimë e zezë e së drejtës ndërkombëtare, një qendër për pastrimin e parave dhe trafikimin e paligjshëm të armëve dhe qenieve njerëzore.
Një përfaqësim që ndërthuret me njëfarë imagjinatë letrare – libri më i njohur i të cilit është “Arsimi Siberian” i Nicolai Lilin – i përbërë nga histori të krimit të organizuar dhe legjenda ruse.
“Në imagjinatën e lexuesit italian, Transnistria është një përzierje e Corleones dhe Macondos”, ka shkruar gazetarja Anna Zafesova.
Tunelet dhe bunkerët e epokës sovjetike konsiderohen nga shërbimet sekrete në mbarë botën si një lloj thesari kontrabandë, plot me armë, drogë dhe para.
Ky imazh e bëri Transnistrinë, deri pak muaj më parë, një destinacion turistik ‘sui generis’ (dhe qeveria rajonale fokusohet shumë në hijeshinë e kalasë së Tighinas).
Siç pati bujë dhe shumë brohoritje për Sherif Tiraspolin, klubin e futbollit kryeqytetas, kur ata hynë në Ligën e Kampionëve vitin e kaluar.
Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje